“Koçlukta yapay zekâ nasıl kullanılır?”, “Yapay Zekânın koçluktaki yeri nedir?” veya “Yapay Zekâ koçluk yapabilir mi?” gibi aklınıza takılan pek çok güncel sorunun temel cevabı “yapay zekâ destekli koçluk” konusuna girer.
Koçluk hizmeti günümüz şartlarında gerçek insan koçlar tarafından sunulmaktadır. Yapay zekâ araçlarının sunduğu “koçvari” yaklaşımlar ICF koçluk yaklaşımlarına uygun değildir ve esas olarak öneri veya çözüm getirmeye yöneliktir. Hâlbuki koçlukta öneri getirilmez, doğrudan çözüm sunulmaz. Müşterinin çözümü bulmasına aracılık edilir. Müşteriye farkındalık kazandırılıp harekete geçmesi sağlanır.
Koçluğun temel tanımından sonra yapay zekâyla alâkalı aklınızdaki sorulara geçelim.
Yapay Zekânın koçluktaki yeri nedir?
Temel olarak tüm yapay zekâ uygulamaları koçluk açısından sadece bir “araç” niteliğindedir. Sağladıkları yararlar da koçluk akışını ve sürecini hızlandırmaya yöneliktir.
Çözüm, öneri veya alternatif fikir olarak paylaştıkları cevaplar sadece koç ve müşteriye başka bir bakış açısı kazandırabilir. Kimi zaman bu oldukça faydalı da olabilir.
Yine de koçluk süreci içerisinde akışta koçluk uygulamalarının kullanılması koçun tercihine ve müşterinin onayına bağlı olarak mümkün olabilir.
Sonuçta sadece bir araç olduğundan bir zorunluluk veya gereklilik söz konusu değildir. Sağlayacağı katkı ve faydalar, tercihler, olası etkileri, muhtemel kullanım sonuçları gibi birçok maddenin kullanıma etkisi olacaktır.
Yapay Zekâ koçluk yapabilir mi?
Günümüz araçlarının altyapısı nedeniyle doğal ve nitelikli koçluk sunmaları mümkün değildir. Bunu yaptığını iddia eden bazı uygulamalar bile temelde önceden listelenmiş bazı sorular ile bunlara yönelik yine önceden oluşturulmuş hazır cevapları referans alarak dönüş yapmaktadır.
İçeriğine kısmen bağlamsal yaratıcılık eklenmiş bir özel uygulama gerçekte öyle olmasa bile “yapay zekâ tabanlı koç” gibi sunulabilmektedir. Özellikle dünya çapında tanınmış bazı koçlar “kendi yapay zekâ botlarını” piyasaya sürdüler. Ama bunlar sadece hazır cevap odaklı uygulamalardır. Etkili ve başarılı gibi görünmelerinin sebebi ise çoğu koça göre oldukça geniş bir veri tabanına sahip olmalarıdır.
Ancak şunu her zaman aklınızda tutun. Hiç bir veri tabanı insanın yaratıcı düşüncesini kopyalayacak seviyede değildir. Bunun için hâlâ uzun bir zaman var ve olup olmayacağı da kesin değil…
O yüzden yapay zekâ uygulamaları şimdilik sadece bir mentor (akıl hocası) veya eğitmen gibi rollerle destek verebilir.
Yapay Zekâ desteği almak güvenli mi?
Yapay zekâ desteği alırken kullanıcının önce kendi uygulamasının parametrelerini detaylı şekilde düzenlemelidir. Verileri yapay zekâyı eğitecek şekilde kullanma hakkı vermek gizliliği tamamen ortadan kaldırır. Her ne kadar bu parametre uygun ayarlansa ve verileri dışarı verilmeyecek denilse bile yapay zekâ uygulamalarının hangi seviyede kimlerle ne gibi bilgileri paylaştığı o kadar da açık değildir.
Bir taraftan koçluk sırasında yapay zekâ kullanırken veriler gizli kalsın diye düşünülürken, diğer taraftan çoğu zaman çeşitli web siteleri, sosyal medya uygulamaları, cep telefonları, vb. sayesinde kişilerin neredeyse tüm özel bilgileri açık olarak internette bulunmaktadır.
Veri güvenliği ve gizlilik konusu koçluk açısından oldukça önemlidir. Koç hiç bir zaman müşterisinin bilgisi ve onayı olmadan, ne müşterisinin adını, ne diğer özel bilgilerini ne de görüşmeye dair detayları üçüncü şahıslarla paylaşmaz. Bu yüzden koçlukta yapay zekâ uygulaması kullanımı söz konusu olduğunda da müşterisine bilgi verip onay alır. Yani müşteri hangi seviyede onay verirse koç açısından o seviyeden ötesi olmaz.
Yapay Zekâ kullanımı konusunda yasal bir düzenleme var mı?
Yapay zekâ uygulamalarına dair Türkiye dışında çeşitli yasal düzenlemeler çoktan geldi. Örneğin AB Yapay Zekâ Yasası bunlardan biridir.
https://artificialintelligenceact.eu/
Türkiye için de bir yapay zekâ kanun teklifi sunuldu ancak benim bu yazıyı yazdığım sırada ilgili teklif henüz mecliste komisyonda görüşülme aşamasında olduğundan yürürlüğe girmemişti.
https://www.tbmm.gov.tr/Yasama/KanunTeklifi/e21539a0-888a-4500-81be-01904a918c53
Koçluk açısından bakarsak ICF koçlukta yapay zekânın kullanımına dair kendi çerçevesini, standartlarını ve etik yaklaşımlarını geliştirip paylaştı.
https://coachingfederation.org/resources/coaching-and-technology/
Birçok yönden yapay zekâ uygulamalarının kullanımına dair çeşitli düzenlemeler olduğunu söyleyebiliriz. Ama yapay zekâ altyapısı, uygulamalar, kullanım alanları geliştikçe bu düzenlemeler de gelişecek, yenilenecek, kapsamı genişleyecek ve güncellenecektir.
Koçluk alırken hangi Yapay Zekâ uygulamasından destek almalıyım?
Müşteri olarak size fayda sağlayacağını düşündüğünüz tüm araçlardan faydalanabilirsiniz. Koç açısından bakıldığında da benzer bir durum söz konusudur. Ancak kimi zaman ilgili araca her iki taraf aynı zamanda erişemeyebilir. O yüzden hangi aracın kullanılacağına koç ve müşteri birlikte karar vermelidir.
Klasik uygulamalar olan ChatGPT, Gemini, CoPilot, Perplexity, vb. araçlar tercihe bağlı seçilebilir. Görsel oluşturan, görüşme sırasında kayıt ve not alan, farklı konularda destek veren diğer araçlara gelince, çoğu sınırlı erişim sunan veya ücretli uygulamalar olduğundan, koçun veya müşterinin bu uygulamalara erişim seviyesi kullanımda bir başka belirleyici olabilir.
Bir uygulamayı sırf akışta kullanmış olmak için kullanmak doğru bir yaklaşım değildir. Talebin kimden geldiği de önemli değildir. Önemli olan doğru bir araç olup olmaması, zamanlamasının ne kadar doğru olduğu, etkisi ve faydasıdır.
Özetle, fayda sağlıyorsa ve erişebiliyorsanız, karşılıklı mutabık kaldıysanız istediğiniz aracı kullanabilirsiniz. Ama hiç bir yapay zekâ aracı kullanmıyor olmanız, ne koç açısından ne de müşteri açısından, koçluk görüşmeleri kapsamında bir kayıp değildir. Yapay zekâ araçları kullanmadan da harika bir koçluk süreci geçirilebilir.
Yapay zekâ destekli koçluk nasıl alınır?
Klasik koçluk görüşmeleri ve koçluk süreci içinde araç kullanımı akışa fayda sağlayıcı, hızlandırıcı bir yöntemdir.
Gizlilik ve etik kurallara bağlı kalmak kaydıyla koç ilgili görüşmeye hazırlanırken konuyla ilgili alternatif sorular üretmek amacıyla yapay zekâ uygulamalarından yardım alabilir. Elbette sadece uygulamadan çıkan soruları kullanarak koçluk yapmaz ama zihnini açıcı bir araç olarak antrenman yapmasına yardımcı olur.
Görüşme sırasında kimi zaman tıkanıklık yaşanan bir an gelebilir. Hatta çok çok nadir de olsa koça “kal gelebilir.” Müşterisinin de onayını alarak içinde bulundukları ana özel yapay zekâ uygulaması desteğinden faydalanmak bu tıkanıklığı aşmaya yardımcı olabilir. Bazen de sadece alternatif bakış açısı oluşturmaya yönelik kullanım mümkün olabilir.
Dikkat edilmesi gereken nokta, yapay zekâ ile paylaşılan bilginin ne koça, ne müşteriye, ne de koçluğa zarar verecek bir gizlilik ihlâline sebep olmaması durumudur.
Müşterinin kendi bilgisayarından ve kendisi girerek ilgili sorgulamaları yapması en doğru yaklaşımdır. Bu sayede koçun bilgisayarından gerçekleşebilecek ekstra bir veri sorunu riski ortadan kalkmış olur. Müşteri muhtemelen zaten kendisine özel birçok veriyi çoktan kendi uygulamasıyla paylaşmıştır ve görüşme akışı sırasındaki paylaşımları da bu kapsamda olacaktır.
Şunu da akılda tutmak gerekir ki, “nasılsa sadece kendi bilgisayarımdan paylaşıyorum, dışarıya açmıyorum” diye düşünmek kesin bir gizlilik sağlamaz. Verilerin paylaşım seviyesinin sorumluluğu her zaman müşteridedir ve onun kontrolündedir. Paylaşımlarına ve sonuçlarına kendisi katlanır.
Koçlukta yapay zekâ nasıl kullanılır?
Koçlukta yapay zekâ kullanımının oldukça geniş bir alana yayılması mümkündür. Koçun kendisini geliştirmesinden, görüşmelere hazırlık yapmasına, görüşmelerde not alıp otomatik kayıt tutmaktan, süpervizör gibi kullanmaya kadar her şekilde ele alınabilir.
Müşteri açısından da koçluk hakkında fikir edinmekten kafasındaki fikirleri netleştirmeye ve daha birçok alana hizmet edebilir. Sadece tek başına bir koç görevi yapamaz.
Görüşmeler sırasında veya sonradan birlikte kullanımlar ise farklı bakış açıları getirecek bir yardımcı araç şeklinde ele alınabilir. Görüşme sırasında destekleyici bir araç, görüşme sonrasında ise tamamlayıcı bir araç gibi yaklaşılabilir.
Koç müşterisine ödev (görev) verirken yapay zekâ araçları ile bir takım işler yaptırabilir. Ancak yapay zekâyı bir koç gibi görmesini isteyemez ve istemez.
Koçlukta yapay zekâ kullanırken neler yapmamalıyım?
Koçluk sürecinde koçun koçluk duruşunu koruması, gizlilik ve etik kurallarına uyması, müşterisine saygı göstermesi, odağına müşteriyi alması ve akışta kalması gerekir.
Tüm sürecinin planlamasını yapay zekâya bırakmak, görüşmenin içeriğini yapay zekâya yöneltmek, soruları sadece yapay zekâdan almak, odağı müşterinden çok yapay zekâya yöneltmek, sanki görüşmeyi yapay zekâ yönetiyormuş gibi geri planda kalmak gibi yaklaşımlar hem koç hem de koçluk açısından sorunlu durumlardır.
Müşteriden izin ve onay almadan herhangi bir yapay zekâ aracı kullanılmamalıdır. İki taraf da buna dikkat etmelidir.
İster koç ister müşteri olsun, kullanacağı uygulamanın ayalarını ve parametrelerini uygun gizlilik seviyesine getirmeden kullanmamalıdır. Kullanırsa ortaya çıkabilecek gizlilik sorunlarına dikkat etmelidir.
Uygulama kullanımları için koçun bilgisayarından değil müşterinin bilgisayarından kullanmak en doğrusudur. Koçun bilgisayarından yapılacak kullanımlar sonradan veri ihlâline yol açabileceğinden olabildiğince tercih edilmemelidir.
Yapay Zekâ destekli koçluk almalı mıyım?
Eğer koçluk alma ihtiyacınız varsa ki aslında koçlar da dâhil herkesin vardır, mutlaka en kısa sürede koçluk almalısınız. Bunu yaparken de anlaşabileceğiniz bir koç bulmalısınız. İşin yapay zekâ kullanımı tarafı ise sadece süreçte bir araç olmaktan öte değildir.
Koçluk kendi başına önemli bir destek yaklaşımıdır. Yapay zekâ destekli koçluk sadece günümüz koşullarında modern bir aracı süreç ve akış içine dâhil etmektir. İlgili uygulamalara aşina bir koçunuz olursa daha fazla araca sahip bir kişiden destek alıyorsunuz demektir.
Siz koça ve koçluğa odaklanın. Kendinizi akışa bırakın. Gerisi akışta doğal olarak gelişir.
Koçlukla kalın.
Köksal Gürkan
Profesyonel Koç, Eğitmen, PMP
Not: Bu yazı içeriği konusunda yapay zekâdan hiçbir destek alınmamıştır. Karşı değilim ancak ihtiyaç da duymadım.